Μια υπαρξιακή ματιά στο FOMO

(Fear of missing out)

Ήρθε αναστατωμένη. Κάθε δύο λεπτά χρειαζόταν να τσεκάρει το κινητό της. Σχεδόν ασύνδετη οι σκέψεις κατέκλυζαν το μυαλό και η ανησυχία μετατρεπόταν σε ατελείωτα ερωτήματα που το κάθε ένα άνοιγε καινούργια σενάρια και καινούργιες αγωνίες: αν έλεγε για μια φορά ακόμα όχι στην βραδινή έξοδο, ήταν βέβαιη ότι η παρέα της θα την άφηνε απέξω στην κυριακάτικη εκδρομή. Το άγχος ήταν ένα: ποιανού την επιθυμία να εκπληρώσει. Και δίπλα του η ενοχή κραύγαζε δυνατά: ποια παρέα θα προδώσει! «Σκ@τ@!» φώναξε. «Τι ζωή είναι αυτή!» Στην προηγούμενη συνεδρία είχε να διαλέξει Αθήνα ή Θεσσαλονίκη, καθώς ο πατέρας πλέον έφευγε για μια καλύτερη θέση εργασίας. Έχοντας ξεπεράσει οι γονείς τους έντονους καβγάδες του χωρισμού, είχε και η ίδια πλέον λόγο στις επιλογές της. Αδιέξοδο τότε, αδιέξοδο και τώρα. Οποιαδήποτε επιλογή άφηνε κάποιον έξω. Τις φίλες, το αγόρι της και τελικά τον εαυτό της.

Το FOMO είναι φόβος ότι κάτι τρέχει που με αφορά και εγώ θα λείπω.

Ο φόβος Ότι κάπου βρίσκεται το σωστό για εμένα μέρος και εγώ θα απουσιάζω.

Ο φόβος ότι για μια φορά ακόμα η επιλογή μου θα με κάνει να μην είμαι επιλέξιμη ή επιλέξιμος.

Νιώθω FOMO πιο κοντά στην εφηβική μου αγωνία ότι πρέπει ταυτόχρονα να είμαι σε όλα τα μέρη, και με τις κολλητές και με το αγόρι μου. Και με αυτούς που παρτάρουν και με αυτούς που διαβάζουν.

Νιώθω FOMO στις μεγάλες αποφάσεις ως βεβαιότητα αποτυχίας «όλοι θα περάσουν στις πανελλαδικές και εγώ θα μείνω από έξω»

ή «αν δεν περάσω στην πανελλαδικές δεν έχω ελπίδα»

Το FOMO δεν χάνεται με την ηλικιακή ωρίμανση. Πολλοί άντρες και γυναίκες νιώθουν ότι το να πούνε «ναι» σε μια δέσμευση, θα τους αφήσει έξω από τα όνειρα τους. Ακόμα και μέσα στην σχέση που επέλεξαν μπορεί να πνίγονται μόλις δουν ένα άλλο πρόσωπο που τους προσκαλεί σε μια εναλλακτική ερωτική σχέση. Και πολλοί περισσότεροι μένουν σε ένα διαρκές ταξίδι από σχέση σε σχέση κουβαλώντας την μελαγχολία της αβεβαιότητας.

Το FOMO είναι η αποκάλυψη ότι η ταυτότητα μου δεν είναι επαρκώς επιλεγμένη! Με απλουστευμένα λόγια ταυτότητα είναι η απάντηση στα τρία ερωτήματα:

-ποιος είμαι

-τι θέλω

-πώς το θέλω.

Από αυτήν την απάντηση ξεκινάει ο λόγος πίσω από τα πράγματα, επιλογές, σχέσεις, απολαύσεις, ο δρόμος της ζωής μου δηλαδή. Οτιδήποτε ανθρώπινο είναι σε ροή, γεννιέται, εξελίσσεται, συνειδητοποιεί, φθείρεται, αλλάζει, πεθαίνει. Παρόλα αυτά, μέσα από την ατελείωτη διαντίδραση με τους άλλους, την κοινωνία και τον εαυτό, υπάρχουν επιλογές που τις υπερασπιζόμαστε (μας κάνουν νόημα και μας εκπροσωπούν) και επιλογές που ακόμα νοηματοδοτούνται από έξω από εμάς (δανεισμένο νόημα, χαρισμένη χαρά «για τα μάτια του άλλου»).

Έτσι το FOMO είναι φυσικό να αφορά την ηλικία της εφηβείας ή του νεαρού ενήλικα γιατί η ταυτότητα φανερά είναι σε πορεία διαμόρφωσης. Είναι οι «ενήλικες» πιο σταθεροί; Είναι σταθερός ο ενήλικας που δεν μπορεί να επιλέξει τις διακοπές με τη σύντροφο και όχι με τους γονείς; Είναι σταθερός ο ενήλικας που δεν μπορεί να επιλέξει την φροντίδα του ασθενούς γονέα ενώ είναι σε σχέση με τη σύντροφο; Ενώ η σχέση μου με την ταυτότητα είναι δυναμική και εξελίσσεται, ταυτόχρονα στις στιγμές δοκιμασίας μπορεί να αμφισβητείται ή και να θρυμματίζεται.

Μπορεί μια τραγική εμπειρία σε μια πιο ώριμη ηλικία να αποκαλύψει την αμφιβολία για την βεβαιότητα της ταυτότητας μου που έμενε κρυφή. Κάθε φορά που θα φεύγει από τη ζωή ένας γονιός μου, μέντορας ή αγαπημένο πρόσωπο, στο ανακάτεμα των συναισθημάτων, κάτι θα μένει αληθινό και κάτι θα πεθαίνει μαζί του.

Στην ανολοκλήρωτη ταυτότητα τα κομμάτια μου είναι πεινασμένοι εαυτοί που δωρίζονται στον άλλον ελπίζοντας να επιλεχθούν. Εσύ επιλέγεις ένα κομμάτι μου , εγώ νιώθω ότι με επέλεξες ολόκληρο. Την στιγμή που κάποιος άλλος επιλέξει ένα άλλο κομμάτι μου, καταρρέει η βεβαιότητα της πρώτης επιλογής.

Το FOMO ησυχάζει καθώς ωριμάζω.

Για να ωριμάσω πρέπει να εγκαταλείψω την φαντασίωση του ιδανικού.

Στην φαντασίωση του ιδανικού οι απαντήσεις στο ποιος είμαι τι θέλω και πως το θέλω είναι απλές.

Ως καλό Παιδί απαντώ ότι είμαι το παιδί του γονέα μου και θέλω ό,τι θέλει ο γονιός μου. Ακόμα και όταν μαλώνω με τους γονείς εκείνοι δεν ξέρουν ότι υπερασπίζομαι κάτι που αυτοί θέλουν αλλά εγώ ομολογώ. Η αίσθηση της βεβαιότητας που δεν διαπραγματεύεται κάτι άλλο μάλλον ανήκει στον εγκέφαλο τον παιδικό ακόμα κι αν το κορμί μου έφτασε τα 86.

Στην Εφηβεία για πρώτη φορά δεν ξέρω τι ακριβώς είναι σωστό γιατί νιώθω ότι ακόμα και οι γονείς μου δεν ξερουν ! Είναι λάθος! Κάτι είναι τουλάχιστον λάθος σε όλο αυτό.

Για τους λίγους που θα βιώσουν τον

Ενήλικα εαυτό τους συνυπάρχει μια μυστική αλήθεια ότι αυτό που φωλιάζει μέσα μου είναι αρκετά καλό ως βάση και από εκεί συνεχίζω να εξερευνώ τις σχέσεις, προφανώς με αφορμή την διαφορετικότητα του άλλου.

Το τέλος του ιδανικού (η απο-εξιδανίκευση) ξεκινάει από τους γονείς μου. Θα συνεχίσει ωστόσο με τα αδέλφια. Μετά με τους φίλους.

Μετά με τον σύντροφο και τέλος

μετά με τον εαυτό μου. Τον ναρκισσισμό και τον παθολογικό εγωκεντρισμό δύσκολα να τον δούμε μέχρι τότε. Τότε μπορώ να είμαι ελεύθερος από τις κάθετες σχέσεις (γονείς-παιδί, αφεντικό-δούλος) και ο άλλος, μικρός ή μεγαλος, φίλος ή

εχθρός, μπορεί να έλθει δίπλα μου, οριζόντια σχέση και να είναι αδελφός μου. Το «ιδιάζον» του Αγίου Μαξίμου, η ανάγκη μου δηλαδή να είμαι λίγο πάνω έστω ή λίγο κάτω από τον άλλον, είναι εκεί ως πειρασμός στην μοναξιά, στο FOMO, στην διχόνοια. Δύσκολα να δω την δυσκολία μου ισάξια με την δυσκολία του άλλου. Δύσκολα να δω τον πόνο μου, μια παραλλαγή του πόνου του άλλου.

Το FOMO μοιάζει να συνδέεται και μοιάζει πολύ έντονα με μια άλλη εμπειρία ,το alienation syndrome, την αγωνία ότι είμαι τόσο διαφορετικός που μάλλον δεν ανήκω σε αυτήν την οικογένεια και αυτόν τον κόσμο. Μοιάζει γιατί στην βάση του έχει και πάλι το άγχος για το ανήκειν. Η αίσθηση ότι είμαι εξωγήινος έρχεται από την απόρριψη της διαφορετικότητάς μου από τους γονείς και την κοινωνία ή αντίστοιχα από την αβεβαιότητα αποδοχής. Μοιάζει να έρχεται από έξω προς τα μέσα. Στην εφηβική αγωνία ότι θα κάνω λάθος επιλογή, το άγχος μου είναι τι θα απαντήσω εγώ στους άλλους, το ποιος είμαι δηλαδή, από μέσα προς τους έξω.

Στο FOMO κουβαλώ την βεβαιότητα της ευθύνης και γιαυτό ψυχοθεραπευτικά, όπως και με την ενοχή, μπορούμε να δουλέψουμε την απελευθέρωση από την σκλαβιά των ενόχων, στη βάση της ευθύνης και της συνείδησης. Κάτι καλό κρατάει για εμάς η κάθε σχέση και κάτι δύσκολο ή και αδύνατο για εμάς. Και καθώς αυτό θα ονοματιστεί, οι σχέσεις γίνονται ανθρώπινες, δυναμικές, σε πορεία. Σχέσεις που μπορούν να τελειώσουν και να δώσουν αρχή σε κάτι νέο και σχέσεις που μπορούν να ξανα-επιλεχθούν αν νιώσω τον σεβασμό στην δική μου ανθρωπινότητα. Αν γονείς, φίλοι και συγγενείς, δεν ορίζονται από τα λόγια, αλλά από τον χώρο που δίνουν στην δική μου αποτυχία και την δική μου επιλογή!

Αλέξης Λάππας Ιούνιος 2026

(Φωτογραφία από ένα δειλινό στο λιβυκό πέλαγος έναν Σεπτέμβρη)