Χαμένοι στην Μοναξιά μιας Κοινωνίας που πολεμά τα Όνειρα

Σκέψεις με αφορμή τα «θέματα έκθεσης» που συνάντησαν φέτος οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών Εξετάσεων για την εισαγωγή τους στα Πανεπιστήμια της χώρας μας.

Πρόσφατα σε μια ομαδική συνεδρία τα μέλη της ομάδας, όλοι τους νέα παιδιά, συζήτησαν τη συγκλονιστική αλήθεια πως ενώ μέχρι και οι πολυεθνικές εταιρείες περιγράφουν ένα Όραμα (Vision) και μια Αποστολή (Mission) στην ιστοσελίδα του οργανισμού τους, αναγνωρίζουν συχνά στον εαυτό τους και στους άλλους συνομηλίκους τους, την απουσία ενός τέτοιου προσωπικού πλαισίου οραματισμού.

Το γεγονός ότι ο άνθρωπος χωρίς νόημα εκπίπτει της ζωής, το γνωρίζουμε οι παιδοψυχίατροι μέσα από την τραγική ιστορία των ιδρυματισμένων παιδιών , με πιο γνωστή την ιστορία των ορφανών της Ρουμανίας. Ένα παιδί που δεν παίρνει κεντρική φροντίδα και αγάπη, πεθαίνει ακόμα κι αν του δίνεις φαγητό. Εξάλλου η αποτυχία ενός παιδιού να αναπτυχθεί (failure to thrive) , αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι μεγαλώνει σε ένα παραμελητικό ή κακοποιητικό περιβάλλον. Οι μαρτυρικοί και ξεριζωμένοι μας πρόγονοι, ακόμα και στις πιο σκληρές συνθήκες απάνθρωπων διωγμών, κατάφεραν όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά να διασώσουν αξίες που τους επέτρεψαν να ξαναξεκινήσουν τη ζωή τους μέσα από αλλεπάλληλες κρίσεις, τους πολέμους, την φτωχιά και τον εμφύλιο αλληλοσπαραγμό. Δεν ήταν η επιβίωσή τους χωρίς τραυματικές εμπειρίες, και η προσπάθεια ενσωμάτωσης όλων μας σε μια ωριμάζουσα κοινωνία, αποτελεί ακόμα για την πατρίδα μας διεργασία σε εξέλιξη. Ο Βίκτορ Φράνκλ, ο ψυχίατρος που επέζησε του ολοκαυτώματος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς, παρατήρησε ότι αυτοί που τα κατάφεραν μέχρι τέλους δεν ήταν οι σωματικά αρτιότεροι , οι πιο υγιείς ή αυτοί με τις περισσότερες δεξιότητες, αλλά όσοι έβρισκαν ένα νόημα για να ζήσουν, μια πίστη, μια ελπίδα.

Μπορεί οι πολυεθνικές εταιρείες και οι οργανισμοί που αποσκοπούν στο κέρδος ακριβώς επειδή δεν θέλουν να χάσουν υλικοτεχνικά, να αντιλαμβάνονται ότι έχουν να επενδύσουν στην «κουλτούρα» της εταιρείας. Γνωρίζουν πως αν οι εργαζόμενοί τους δεν συντονιστούν μαζί σε κάποιο σκοπό, γρήγορα θα επέλθει η επαγγελματική εξουθένωση (burnout), η αδιαφορία (βαρεμάρα), η ανάπτυξη δευτερευόντων απασχολήσεων εντός της εταιρείας (side quests), θα αυξηθούν τα ατυχήματα και εντέλει η εταιρεία θα αποδιοργανωθεί. Δείτε το και πρακτικά είτε στο δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα, πόσοι από εμάς τους ίδιους μπορεί να βιώνουμε μια διαρκή κούραση όταν έχει χάσει το σκοπό της η σχέση μας με τον εργασιακό μας φορέα.

Αν λοιπόν συχνά απρόσωποι και απάνθρωποι ως προς την διαχείριση του εργαζόμενου ανθρώπου, φορείς, φροντίζουν να καλλιεργούν αυτήν την τετράδα κινητοποίησης: όραμα, σκοπός, αποστολή, κεντρικές αξίες, (Vision, purpose, mission, core values), τολμάμε να αναλογιστούμε αν δίπλα στα πτυχία ξένων γλωσσών, αν δίπλα στην ανησυχία μας για την επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών μας κι αν δίπλα στις ατελείωτες ώρες «κραξίματος» (κατηγορίας) της κυβέρνησης, της κοινωνίας και των γειτόνων μας, συχνά και του ίδιου μας του συζύγου, στοχαστήκαμε να εμπνεύσουμε τα παιδιά μας για κάτι διαφορετικό; Όχι στην αποφυγή της φτώχειας, όχι στο άγχος του κέρδους, αλλά στη λαχτάρα ολοκλήρωσης ενός εαυτού που νιώθει ότι συναντά τους άλλους ανθρώπους σε ένα κοινό όραμα, βιώνει την ικανοποίηση από τη συνεργασία για την επίτευξη ενός σκοπού, νοηματοδοτεί την καθημερινότητα μέσα από την καλλιέργεια των προσωπικών του δεξιοτήτων και την αλληλεπίδραση με τους συνομήλικους και την υπόλοιπη κοινωνία, και αντέχει τέλος να υπερασπιστεί αυτό που κι εμείς οι ίδιοι γονείς να υπερασπιζόμαστε: τις αξίες πάνω στις οποίες βασίσαμε τις επιλογές μας, επαγγελματικές και σχεσιακές!

Για τους προγόνους μας φαινόταν να υπάρχει μια ιστορική βεβαιότητα στο πως φροντίζανε αυτήν την ολοκλήρωση του εαυτού τους. Οι αρχαίοι έλληνες τόλμησαν να φέρουν στο επίκεντρο το ανθρώπινο πρόσωπο και τη μοναδικότητά του, προσγειώνοντας στον ίδιο τον άνθρωπο την αξία της ζωής. Τον άνθρωπο που δεν ενδιαφέρονταν για τον άλλον άνθρωπο, τον θεωρούσαν «ιδιώτη», δηλαδή έναν άνθρωπο τυφλό ως προς τις συνέπειες της ναρκισσιστικής αυτονομίας του. Στην παράδοση της χριστιανικής εκκλησίας η κοινότητα βρήκε την πραγματική της στέγη, τόσο στις πρωτοχριστιανικές «αγάπες», όσο και στην έννοια της ενορίας. Παρά τα αλλεπάλληλα προβλήματα της σύγχρονης θρησκευτικότητας και εκκλησιαστικής πραγματικότητας, συνεχίζει να αποτελεί την πιο προσβάσιμη βάση στην ώρα της ανάγκης για πολλούς συνανθρώπους μας.

Η φράση του Εκκλησιαστή «Ουαί αυτώ τω ενί, όταν πέση και μη η δεύτερος εγείραι αυτόν» (Αλίμονο στον μοναχικό άνθρωπο, όταν πέσει, αφού δεν υπάρχει δεύτερος να τον σηκώσει), μου θυμίζει την εναγώνια προσπάθεια πολλών συναδέλφων μου ψυχιάτρων ενηλίκων και κοινωνικών λειτουργών, να επιστήσουν την προσοχή των κρατικών φορέων για τα τεράστια ποσοστά ξεμοναχιασμένων ηλικιωμένων στην ελληνική επαρχία. Αυτή η πραγματικότητα αφορά και τις πόλεις μας πλέον και πολλές «κυρίες» απ’ τα ενοριακά φιλόπτωχα και τα συσσίτια μπορούν να μας το επιβεβαιώσουν.

Κάτι που αποτελούσε ωστόσο παραδοσιακά μια αγωνία για τους ανθρώπους μεγαλύτερων ηλικιών, εγκαταστάθηκε πλέον ως μια βεβαιότητα για παιδιά και εφήβους ανεξάρτητα της πόλης ή του χωριού που διαμένουν. Στα ερωτηματολόγια κατάθλιψης παιδιά και έφηβοι που μπορεί να περνούν τη μισή μέρα τους σε σχολεία των 500 και 1000 μαθητών, παιδιά που έχουν γονείς που νοιάζονται και ασχολούνται με τον δικό τους εναγώνιο τρόπο, συμπληρώνουν σταθερά πως νιώθουν «μόνα», πως δεν είναι βέβαια «αν κάποιος τα αγαπά», πως αν και μπορούν να ονοματίσουν φίλους, νιώθουν ότι δεν έχουν φίλους αρκετούς. Η επιβεβλημένη απόσταση στην περίοδο της πανδημίας, φαίνεται πως επιτάχυνε κάτι που ήταν πριν οριακό.

Για να καταλάβουμε πόσο κρίσιμη είναι η συνθήκη μοναξιάς, μπορούμε με ασφάλεια να προβλέψουμε το επόμενο παιδί που θα γίνει ο φορέας μιας μεγάλης αρνητικής εμπειρίας σε ένα σχολικό πλαίσιο, είτε ως θύτης είτε ως θύμα, από μία απλή ερώτηση: «μπορείς να ονοματίσεις έναν ενήλικα στο σχολικό πλαίσιο που εμπιστεύεσαι ή θα μπορούσες να απευθυνθείς σε περίπτωση που εσύ ή κάποιος συμμαθητής σου χρειαζόταν κάτι σημαντικό ή επείγον;» Τα παιδιά που δεν μπορούν να ονοματίσουν έστω ένα πρόσωπο αναφοράς σε ένα πλαίσιο, βιώνουν το πλαίσιο ως μη ασφαλές. Προφανώς αυτό το πλαίσιο μπορεί να είναι ακόμα και η ίδια η οικογένειά τους.

Η ερώτηση είναι απλή: γεννάει η εποχή μας μοναχικούς ανθρώπους χωρίς όραμα; Η απάντηση είναι σύνθετη στο πώς αυτό γεννήθηκε και συνεχίζει να γεννάει. Υπάρχουν λόγοι έντονα κοινωνικοί και λόγοι έντονα προσωπικοί που στη συνάντηση του σύγχρονου ανθρώπου με την ίδια τη ζωή, υπάρχει ρήξη.

Είναι σημαντικό να καταλάβουμε πως στην μεταμοντέρνα εποχή που ζούμε: 1) ο ναρκισσισμός και η αυτο-αναφορά ενισχύεται μέσα από την ιδέα «μπορείς να τα καταφέρεις μόνος» και στην διαφήμιση ότι η ευτυχία βρίσκεται στην «μοναδικότητα» της νίκης σου πάνω στους άλλους. 2) οι αξίες έχουν αντικατασταθεί από την «αξία» της επιθυμίας, αδιάκριτα. Σήμερα τόσο εμείς όσο και τα παιδιά μας, νιώθουμε ότι πορευόμαστε «σωστά», όσο οι επιθυμίες μας μπορούν να πραγματωθούν. Όταν αυτές αμφισβητούνται, έχουμε μία τεράστια δυσκολία στην ματαίωση, μικροί και μεγαλύτεροι ηλικιακά. 3) Η δύναμη σε μία βαθιά υλιστική εποχή, διαφημίζεται μόνο ως δύναμη επιβολής. Η ικανότητα να κερδίσω χρήματα, διαφημίζεται στο βαθμό της ποσότητας, ανεξάρτητα από τον τρόπο απόκτησης. Αν μας ενοχλούν δηλαδή οι στίχοι των τραγουδιών των εφήβων που διαφημίζουν το γρήγορο κέρδος από την πώληση ναρκωτικών ή την εκμετάλλευση των γυναικών, ας αναλογιστούμε ποια πρόσωπα του δημόσιου βίου, πολιτικοί ή καλλιτέχνες, δημόσιοι λειτουργοί ή ιδιώτες, διαφημίζονται και για ποιον λόγο. Ποιός είναι «ο πρώτος του χωριού», ποιος κρατάει την πρώτη ομπρέλα στην παραλία, ποιος δεν χρειάζεται να εργαστεί ενώ τον υπηρετούν πανεπιστημιακά καταρτισμένα «σερβιτοράκια». Μεθυσμένοι από την φτώχεια του νοήματος, κυνηγάμε ότι γυαλίζει, πάνω στο δέρμα μας και πάνω στο δέρμα του άλλου.

Αυτή η συνάντηση ενός εκτροχιασμένου καπιταλισμού, με την ανθρώπινη ιδιωτικότητα φτωχή σε ικανότητα σύνδεσης με τον άλλον, μας αφήνει όλους πεινασμένους από τα βασικά συναισθήματα που μας επιτρέπουν να ζούμε: 1) τη χαρά από τη συνάντηση με τον άλλον, 2) την βεβαιότητα και την εμπιστοσύνη ότι κι αν πέσω, κάποιος άλλος είναι εκεί, την πίστη δηλαδή στην δημιουργία ασφαλών δεσμών.3) το αίσθημα αποδοχής από τα πρόσωπα που αγαπώ.

Δεν υπάρχουν κοινωνίες που το έχουν λύσει. Οι οικονομικά δυνατότερες κοινωνίες αν έχουν κοινωνική πολιτική μετακυλύουν την εμπιστοσύνη από το πρόσωπο, στο σύστημα. Οι κοινωνίες αυτές φαίνεται να λειτουργούν συλλογικά ωστόσο όχι σε διαπροσωπικό επίπεδο. Οικονομικά πιο δυσκολεμένες οικονομικά κοινωνίες, όπως και η ελληνική, διατηρούν την αναγκαστική σύνδεση με το πρόσωπο, από το άγχος και την ανάγκη ωστόσο, και όχι από το βαθύτερο ανθρώπινο ενδιαφέρον.

Ο φυσικός τόπος που ο άνθρωπος πραγματώνεται ως ολοκληρωμένη οντότητα, είναι στη σχέση του με την ομάδα. Η ομάδα αυτή μπορεί παραδοσιακά να αποτελούνταν από την οικογένεια στην οποία γεννιόταν μαζί με το εκτεταμένο δίκτυο ενηλίκων προσώπων, παππούδες / γιαγιάδες και άλλοι συγγενείς , που συμμετείχαν στο μεγάλωμα του νέου παιδιού. Ωστόσο ήταν εύκολο αυτή η μικροκοινωνία να έχει την παθολογία που μπορεί να έχει κι ένας μοναχικός ιδιώτης, να αποτελεί δηλαδή ένα κλειστό σύστημα μέσα στο οποίο ούτε η ελεύθερη ανάπτυξη του προσώπου επιτρέπονταν, ούτε εκπαιδεύονταν ο άνθρωπος στην επαφή με το διαφορετικό, τη βάση δηλαδή των σχέσεων και τη δημιουργία ώριμης κοινωνίας . Προσπαθώντας να απελευθερωθούν στις νεότερες γενιές οι άνθρωποι από τον έλεγχο ή το πνίξιμο της κλειστής κοινωνίας, συχνά πειραματίστηκαν πάνω στα παιδιά τους με μοντέλα πρόωρης ενηλικίωσης, αποσπασματικών σχέσεων, μη σταθερής επαφής με συγγενείς και φίλους.

Την ομάδα αυτή συχνότερα στην εφηβεία την αντικαθιστά η παρέα, μια πολύ δυνατή σύνδεση με πρόσωπα που μοιράζονται κοινές πραγματικότητες. Κι εδώ το πρόβλημα είναι η αναπαράσταση της κοινωνίας σε μικρογραφία, οι κάθετες σχέσεις εξουσίας και ελέγχου, η σύνδεση λόγω άγχους και αγωνίας και απουσία έμπνευσης και αλληλοσεβασμού. Ανταποκρινόμενες σε μία κοινωνία που βιώνει την πίεση της οικονομικής εξαθλίωσης και την βία των πολέμων που πλησιάζουν, οι παρέες των εφήβων μετατρέπονται σε μικρές στρατιωτικές φρουρές ή μια συμμορία «μπράβων», ίδια με αυτές που «φυλάσσουν» τα VIP πρόσωπα, εσωτερικεύοντας την βία που τους επικοινωνείται στα σπίτια, στο σχολείο, στα social media. Δε χρειάζεται πλέον να έχει γκέτο μια πόλη για να φανατιστούν και να εξοπλιστούν με μαχαίρια οι παρέες των εφήβων της. Όταν απουσιάζει η έμπνευση και η στοργική μάτια ενός ενήλικα που μπορεί μέσα σ’ αυτές τις παρέες να διακρίνει την αλληλοβοήθεια και τον αλτρουισμό, την ενέργεια για ζωή και τη λαχτάρα του έρωτα, ολόκληρες παρέες εφήβων θα πέφτουν στα διαστροφικά χέρια οργανωμένων ποδοσφαιρικών συμφερόντων και στα ναρκωτικά του «πρεζέμπορα» της γειτονιάς. Ο στοργικός ενήλικας μπορεί να είναι ένας προπονητής με όραμα, ένας παππάς που στην ενορία νιώθει τον πόνο των νέων της γειτονιάς του και δημιουργεί χώρους και δραστηριότητες για να στεγάσουν τις πνευματικές τους ανησυχίες, ένας εμπνευσμένος καθηγητής ενός σχολικού συγκροτήματος, που παραμένει σε επαφή με το «όνειρο το πρώτο», αξιοποιώντας δίπλα στη διδασκαλία του ειδικού αντικειμένου, την παιδαγωγική ευθύνη που του δίνει ο ίδιος ο νόμος και ρώτα τον μαθητή και τους μαθητές «πώς είσαστε σήμερα»!

Για να μπορέσει ένας νέος άνθρωπος να ονειρευτεί χρειάζεται έστω ψήγματα αγάπης! Ακόμα και μια βαθιά τραυματική εμπειρία, όταν μεταβολιστεί μέσα από τη φροντίδα τη θεραπευτική μπορεί να γίνει εφαλτήριο για κάτι ακριβώς αντίθετο από αυτό που βίωσε το παιδί ή ο έφηβος. Το να ονειρευτώ σημαίνει ότι πιστεύω πως υπάρχει κάτι έξω από την βεβαιότητα της πνιγμένης μου στεναχώριας, που ωστόσο με αφορά. Το να ξέρω ότι υπάρχει μία άλλη χώρα στην οποία τα πράγματα είναι καλύτερα, μπορεί να χειροτερέψει την απελπισία μου να ενισχύσει τη βεβαιότητά μου ότι οι ενήλικες είναι άκυροι σ’ αυτήν εδώ τη γη που εγώ ζω.

Δημιουργήστε ομάδες! Αν το όραμα είναι μια κοινωνία που δημιουργεί, σεβόμενοι τους ανθρώπους που την αποτελούν, τότε ο στόχος είναι ξεκάθαρος, η λαχτάρα να γίνω και εγώ μέλος μιας τέτοιας κοινωνίας. Τότε η καθημερινότητα του να πάω στο σχολείο ή να πάω να αθληθώ, να μελετήσω τη μουσική για το επόμενο μάθημα ή να αφήσω για λίγο το gaming χάρη ενός project που έχω αύριο να παραδώσω, είναι μικρά τουβλάκια σε ένα παιχνίδι Minecraft πολύ μεγαλύτερο από την οθόνη του προσωπικού μου υπολογιστή.

Η ομάδα λειτουργεί ταυτόχρονα ως ο χώρος στον οποίο με βλέπουν και βλέπω εγώ τους άλλους. Στην ομάδα οι άλλοι μπορεί να μιλήσουνε για πράγματα που εγώ σκεφτόμουν κι εγώ μπορώ να απαντήσω σε ερωτήσεις που οι άλλοι βασάνιζαν καιρό την καρδιά τους και το μυαλό τους για να εκφραστούν. Στην ομάδα νιώθω ταυτόχρονα πόσο ίδιος είμαι με τους άλλους κι όμως την ίδια στιγμή πόσο διαφορετικός.

Καθώς προχωρούν οι δεκαετίες όλο και περισσότερα παιδιά αναγνωρίζουν στον εαυτό τους την νευροδιαφορετικότητα που μπορεί να τους δυσκολεύει στην κοινωνική καθημερινότητα. Πολύ συχνά είναι οι έφηβοι που αναζητούν βοήθεια καθώς το άγχος ή μια έντονη συναισθηματική διαταραχή, τους κόβει την πρόσβαση στην χαρά της δημιουργικότητας και των σχέσεων. Το νωρίτερο που οι γονείς κινητοποιηθούν προς μια ομάδα ειδικών, το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα που θα έχει και το παιδί ή ο έφηβος για να επεξεργαστεί θεραπευτικά τις δυσκολίες του.

Είναι απλή η αλήθεια ότι χωρίς παράδειγμα είναι δύσκολο να προχωρήσεις. Όλο και περισσότερα παιδιά βιώνουν την απουσία εμπειρίας διαλόγου ή σχέσεων μεταξύ ενηλίκων, καθώς ακόμα κι αν έχουν δύο γονείς σπανίως τους βλέπουν να λειτουργούν μαζί, να προγραμματίζουν μαζί αλλά και να λύνουν με διάλογο τις διαφωνίες τους. Η επιστημονική μας εμπειρία αποδεικνύει πως η δημιουργία ομάδων για τους γονείς αποτελεί μία απ’ τις μεγαλύτερες προστατευτικές δράσεις τόσο για την ψυχική ανθεκτικότητα των ίδιων των γενών, όσο και για την επίπτωση των σύγχρονων δυσκολιών στα παιδιά τους. Επιστήμονες όπως η Mel Parr δημιούργησαν δίκτυα γονέων αφού αποδείχτηκε ότι η ικανότητα αναστοχασμού των γονέων είναι ισχυρός προγνωστικός παράγοντας για το πόσο ασφαλείς δεσμούς θα δημιουργήσει το παιδί τους. Γονείς οι οποίοι συναντήθηκαν στην αρχή της εγκυμοσύνης και δημιούργησαν εβδομαδιαίες ομαδικές συναντήσεις για οκτώ βδομάδες και υποστηρίχθηκαν μετά την γέννα με κατ’οίκον επισκέψεις, έμαθαν να παρατηρούν τα βρέφη τους, να βρίσκουν νόημα σ’ αυτό και να αποκτούν οι ίδιοι και τα παιδιά τους αυτοπεποίθηση. Οι γονείς στις ομάδες μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον και όχι από κάποιο μάθημα από κάποιον ειδικό. Όταν μαθαίνουμε οριζόντια από τους συνανθρώπους μας αυξάνεται ικανότητά μας για συμπόνια και βελτιώνεται η ψυχική υγεία των παιδιών μας διαγενεακά! Πραγματικό δώρο, αληθινή κληρονομιά!

Η μεγαλύτερη ελπίδα είναι ότι τα παιδιά μας ξέρουν ότι πονούν. Ο θόρυβος της έντασης των ενηλίκων μοιάζει να μην μπορεί να καταστρέψει τη λαχτάρα για ζωή, μπορεί ωστόσο να την δυσκολέψει. Η έκθεση όλων μας στην αρνητική πληροφορία του παγκόσμιου χωριού, μπορεί να πνίξει τη δικιά μας ελπίδα, μπορεί να ενσωματώσουμε τον ανθρώπινο πόνο ως έναν κατακλυσμό που πρέπει να αποφύγουμε και μπορεί εκπαιδευμένοι οι ίδιοι στη μοναξιά μας απ’ τους δικούς μας γονείς, να κλειστούμε τρομαγμένοι στην εμμονική συλλογή χρημάτων για την επιβίωση «στις δύσκολες ώρες». Ένα παιδί και ένας έφηβος πριν αποφασίσει τι αξίζει και τι όχι, αν για παράδειγμα αυτή η κοινωνία τελικά είναι ανθρώπινη ή απάνθρωπη, γυρνάει και κοιτάζει τον γονέα στα μάτια του. Μπορεί αυτό να γίνεται την ώρα που μαλώνει μαζί μας, την ώρα που μας αμφισβητεί ή ακόμα και την ώρα που μας αποδομεί και μας απορρίπτει. Ωστόσο μας κοιτά! Αυτό είναι το ψήγμα αγάπης που περιμένει, να δει αν πίσω από την δική του επίθεση εμείς ελπίζουμε σε κάτι. Μοιάζει σχεδόν ανήθικο να εξετάζουμε αν οι έφηβοι μας οραματίζονται για το αύριο, αν εμείς ως γονείς, πολιτικοί, εκπαιδευτικοί, επιστήμονες και εργάτες, μιλούμε, μαλώνουμε, «τζογάρουμε», επενδύουμε, παντρευόμαστε και χωρίζουμε, για την άνεση των χρημάτων, τα απωθημένα της στερημένης μας εφηβείας και την διαφήμιση της κοινωνικής μας περσόνας.

Το μεγαλύτερο δώρο για έναν ενήλικα που αποφασίζει να συμπορευτεί με ένα νέο άνθρωπο, παιδί ή έφηβο, στο δρόμο για την ενηλικίωση του, είναι ακριβώς το ξεγύμνωμα από αυτό το ψέμα. Είναι η πιθανότητα να εκτεθεί η αλήθεια μου. Είναι η δυνατότητα να επαναπροσδιορίσω και την δική μου ζωή. Αν νιώθετε ότι το παιδί σας σε κάτι αποτυχαίνει, αν νιώθετε ότι το παιδί σας εμποδίζει τη δική σας ζωή, πριν αποφασίσετε να «σιωπήσετε» το πρόβλημα ως ένα ψυχιατρικό σύμπτωμα, αναρωτηθείτε μήπως το παιδί σας θυσιάζει την καλοπέραση του, τις διακοπές του και τα όνειρα που του είχαν επιβληθεί, γιατί ακόμα πιστεύει ότι μπορείτε να κάνετε εσείς κάτι το διαφορετικό, ως πρόσωπο και ως σύστημα, ως άνθρωπος και ως γονέας. Τη στιγμή που το παιδί σας θα ελευθερωθεί υπάρχει περίπτωση να βιώσετε τη σκλαβιά του δικού σας προσώπου που έως τότε αγνοούσατε!

Αλέξης Λάππας

1 Ιουνίου 2026

Στην φωτογραφία: ηλιοβασίλεμα στο Ripon College