«Υπερασπίζοντας την Υπόσχεση Ελπίδας: Θεολόγος Ταραγμένων Εφήβων σε Εποχές Σκοτεινής Μοναξιάς»

Μου περιέγραφε μια μητέρα την εποχή που ο γιος της στην Β λυκείου τότε, πηγαίνοντας από το Μουσικό Γυμνάσιο σε ένα Γενικό Λύκειο, εμφάνισε σταδιακά μια προκλητική συμπεριφορά και δυσκολία συνεργασίας μαζί της. Η μελέτη των μαθημάτων έγινε ημιαπασχόληση, το πακέτο τσιγάρα σταθεροποιήθηκε στην τσέπη του μπουφάν του, αποκτήθηκε ένα μηχανάκι με περίεργο τρόπο και μέχρι να το καταλάβουν είχαν βρεθεί ήδη δύο φορές στα επείγοντα από πτώσεις, δηλαδή από μικρά τροχαία ατυχήματα.

Η ίδια αναρωτήθηκε αν παρατηρούσε την εμφάνιση μιας εφηβείας που άργησε να εμφανιστεί στο κατά τα άλλα καλό παιδί – γιο της. Ταυτόχρονα ανησυχούσε μήπως αυτό που ζούσανε ήταν η επιρροή από την παρέα της γειτονιάς την οποία και με έναν τρόπο είχαν αποφύγει καθώς το παιδί της παρακολούθησε το γυμνάσιο σε ένα διαφορετικό από την γειτονιά περιβάλλον. Τις ημέρες που είχε αυτές τις σκέψεις ένα περιστατικό στο σχολείο την έφερε στο γραφείο του διευθυντή. Παρατηρήστε πως δεν γίνεται αναφορά ακόμα στον πατέρα του παιδιού, καθώς ως εργαζόμενος χειρονακτικά στην οικοδομή, αναχωρούσε πολύ νωρίτερα για την εργασία του, πριν ακόμα ξυπνήσουν τα παιδιά τους για το σχολείο. Σε πολλές παραδοσιακότερα οργανωμένες οικογένειες οι γονείς μοιράζονται τα υπουργεία όπως λέει και ο παιδοψυχίατρος κ. Καραγιάννης Δημήτρης. Το υπουργείο παιδείας λοιπόν το είχε αναλάβει η μητέρα. Ωστόσο αυτό που άλλαξε τα πράγματα δεν ήταν η επίπληξη από τον διευθυντή και η προειδοποίηση για τα χειρότερα αν συνεχιστούν τα περιστατικά. Ήταν η ολιγόλεπτη συζήτηση με τον θεολόγο του σχολείου ο οποίος μαθαίνοντας ότι ήταν η μητέρα του συγκεκριμένου μαθητή την προσέγγισε και ζήτησε να του αφιερώσει λίγα λεπτά. «Παρατηρώ τον γιο σας από πέρσι» είπε. «Είδα πως ξεκίνησε το Λύκειο και πως είναι ένα παιδί με αξίες. Παρατήρησα και φέτος την αλλαγή της συμπεριφοράς του. Θεωρώ ότι στην προσπάθειά του να κερδίσει την προσοχή ενός συγκεκριμένου μαθητή και να γίνει αποδεκτός στην παρέα, ζορίζεται. Βλέπω το δίλλημα στο βλέμμα του. Χρειάζεται μάλλον να μιλήσει με κάποιον».

Η προτροπή οδήγησε γονείς και παιδί σε μια ήπια παρέμβαση από μια οικογενειακή ψυχοθεραπεύτρια που εργαζόταν και με εφήβους. Ο πατέρας συνόδευσε την μητέρα στην πρώτη συνεδρία. Ακολούθησαν αρκετές ατομικές συναντήσεις με τον έφηβο και στο τέλος της τρίτης λυκείου παρέμειναν οι γονείς σε συνεργασία με την ειδικό. Το μηχανάκι παρέμεινε, το κράνος έγινε σταθερό κομμάτι της εξάρτησης εξόδου του εφήβου και σταδιακά συνόδευε τον πατέρα στην εργασία του και στην επιστροφή μοιραζόταν τον καφέ ή το ταβερνάκι, ένας τρόπος να συναντηθούν πατέρας και γιος.

Η λέξη κλειδί στο παράδειγμα του θεολόγου ήταν η «παρατήρηση» – observation. Το νοιάξιμο στα ελληνικά, που δεν περιορίστηκε σε κινδυνολογία ή τιμωρητικότητα, αλλά σε μια τρυφερή συμβουλή. Τα αφτιά της μητέρας άνοιξαν γιατί κάποιος άνοιξε την καρδιά του σε αυτήν. Για εμάς, τους ανθρώπους που νοηματοδοτούμε τη ζωή μας μέσα από την πίστη, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν σωματικά μάτια και σωματικά αφτιά αλλά ταυτόχρονα υπάρχουν και εσωτερικά μάτια και εσωτερικά αφτιά. Αυτά τα δεύτερα, δεν προσεγγίζονται με την ένταση, τον θόρυβο ή την απειλή.

Όπως λέει και η παλιά λαϊκή ιστορία μάλωσαν ο ήλιος και ο βοριάς (ο άνεμος) ποιος είναι πιο δυνατός. Θυμώδης και παρορμητικός ο βοριάς προκάλεσε τον ήλιο και του ζήτησε να μετρήσουν την δύναμή τους. Διάλεξαν σαν κριτή τους έναν απλό βοσκό, ο οποίος στην χαμηλή βουνοπλαγιά της Γκαμήλας, το βουνό απέναντι από την Κόνιτσα, έβοσκε τα πρόβατά του τυλιγμένος την κάπα του (το μάλλινο παλτό του), καθώς ο χειμώνας πλησίαζε και το καλοκαίρι αναχωρούσε. Φύσηξε ο βοριάς δυνατά να αρπάξει την κάπα του, αλλά ο βοσκός κράτησε σφικτά το ρούχο του. Τρεις μέρες λυσσομανούσε ο βοριάς, τρεις μέρες λούφαξε ο βοσκός, σφικταγκαλιάζοντας το περιτύλιγμά του. Ξεθύμανε κουρασμένος ο βοριάς και είπε στον ήλιο: «σειρά σου να δούμε τι θα καταφέρεις, διαλέξαμε έναν πολύ δυνατό βοσκό». Βγήκε ο ήλιος και χαμογέλασε. Φώτισε η πλάση, ζεστάθηκε ο κόσμος. Ζεστάθηκε και ο βοσκός και απόθεσε την κάπα του πάνω στο χορτάρι.

Ο προφήτης Ιεζεκιήλ αιώνες πριν προφήτεψε ότι ο ήλιος θα λάβει συγκεκριμένο πρόσωπο για εμάς τους ανθρώπους. Τον ονομάσαμε Χριστό και έβαλε στόχο με την ζωή Του, να κάνει μεταμόσχευση καρδιάς στον άνθρωπο. Λέει ο προφήτης «Και θα τους δώσω μια καρδιά, και ένα νέο πνεύμα θα βάλω μέσα τους. Θα αφαιρέσω την καρδιά από πέτρα από τη σάρκα τους και θα τους δώσω μια καρδιά από σάρκα». Τι εννοεί ο προφήτης; Γιατί να εγκαταλείψει κάποιος την ασφάλεια της πέτρινης καρδιάς;

Όταν έχεις πέτρινη καρδιά δεν πονάς ο ίδιος, αλλά πονάς βέβαια τους άλλους, με τα έργα και την συμπεριφορά σου. Η πέτρινη καρδιά αντέχει τα πάντα, είναι βέβαια πάντα βαριά και ένα βάρος στο στήθος το νιώθει μόνιμα ο κουβαλητής της. Η πέτρινη καρδιά δεν πεθαίνει, είναι πλασμένη βέβαια με νεκρή ανόργανη ύλη.

Γιατί να φορέσουμε μια σάρκινη, ευάλωτη, ευαίσθητη, ασθενική καρδιά;

Γιατί να αρχίσουμε να αισθανόμαστε τον πόνο και τα βάσανά μας;

Γιατί να αρχίσουμε να συναισθανόμαστε τον πόνο του άλλου;

Γιατί να κολυμπήσουμε στα συναισθήματα της συμπόνιας και της αγάπης;

Η απάντηση είναι γιατί μόνο έτσι, τα δέκα, είκοσι ή ογδόντα έξι χρόνια ζωής, θα είναι βιωμένα. Χωρίς την σάρκινη καρδιά δεν συνδεόμαστε. Δεν κάνουμε σχέσεις και χωριό. Κάτι παράδοξο συμβαίνει εδώ. Για να ζήσουμε την όντως ζωή, έχουμε να χάσουμε την ασφάλεια της ψευτοζωής μας.

Η θεολόγος και ο θεολόγος ως εκπαιδευτικός είναι ταυτόχρονα εκπαιδευτής και παιδαγωγός, ενήλικας φροντιστής δηλαδή παιδιών και εφήβων, ψυχοσωματικών προσώπων, λειτουργός, συνδιαμορφωτής δηλαδή και του μέσα και του έξω, και της ψυχοσυναισθηματικής πραγματικότητας αλλά και της διανοητικής λογικής σκέψης και μνήμης ενός ανθρώπου. Υπερασπίζομαι δηλαδή τον επαγγελματικό μου ρόλο εδώ σημαίνει υπερασπίζομαι το παιδί ως ένας συμβολικός γονέας!

Τμήμα της εισήγησης του κ. Αλέξη Λάππα, Παιδοψυχιάτρου, στην Επιστημονική Ημερίδα Θεολόγων την Τρίτη 23 Ιουνίου 2026. Συνδιοργάνωση Ι. Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Θεσσαλονίκης και της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ.