Εφηβεία και σεξουαλικότητα

Για να μπορέσεις να απελπιστείς σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε οριστική ρήξη με την αγάπη για τον συνάνθρωπο, πρέπει να αποφύγεις την επικοινωνία με τα παιδιά και τους εφήβους. Γιατί αν τολμήσεις να σχετιστείς με τις γενιές που έρχονται, θα αρνηθείς να ταυτιστείς με την σκοτεινή εκδοχή της ενήλικης μιντιακής πραγματικότητας του κόσμου μας.

Επιστρέφοντας από ένα μαραθώνιο εισηγήσεων και διαλόγου σε κατασκηνώσεις εκκλησιαστικών κοινοτήτων, εφήβων αγοριών το Σάββατο και κοριτσιών σήμερα την Κυριακή, διαπιστώνω πόσο έτοιμες και έτοιμοι είναι οι έφηβες και οι έφηβοι, να συζητήσουν με σεβασμό όλα τα θέματα που μέσα στον πανικό μας αποφεύγουμε να συζητήσουμε μαζί τους, οι (χρονολογικά) «μεγάλοι».

Μια φροντίδα που δεν είναι υπαρξιακά ολοκληρωμένη, διαμορφώνει είτε ανθρώπους ανάπηρους υπαρξιακά, είτε ανθρώπους κατακερματισμένους. Αν σκεφτούμε το τρισυπόστατο της ύπαρξης, μυαλό – καρδιά – κορμί, μπορούμε σχετικά εύκολα να καταλάβουμε ποιο είναι πιο εύκολο για εμάς τους γονείς να μας απασχολήσει, και ποιο από τα παραπάνω ζητήματα, τρομαγμένα να αποφύγουμε.

Η ελληνική οικογένεια θεωρεί καθήκον να φροντίσει τη διαμόρφωση και εκπαίδευση του μυαλού. Με εξαίρεση τους εναντιωματικούς ή παραβατικούς εφήβους που χρεώνουμε με την στερεοτυπική πεποίθηση «αυτοί δεν παίρνουν από γράμματα», θεωρείται ευθύνη των γονιών η σωστή μόρφωση, η πρόσβαση στην εκμάθηση ξένων γλωσσών και η απόκτηση πτυχίου. Ακόμα και γονείς που δεν κατάφεραν οι ίδιοι να αποκτήσουν ακαδημαϊκά προσόντα, θα επιλέξουν να διαθέσουν χρήματα για το ποιος θα κάνει μάθημα στο παιδί τους, έχοντας έστω κάποια κριτήρια μαθησιακής απόδοσης.

Η ελληνική οικογένεια ξυπνάει από μία βεβαιότητα αιώνων, ότι κάθε επόμενη γενιά οφείλει να θεωρήσει δεδομένη την αγάπη των γονιών και μέσα σε αυτήν, σχεδόν ανταποδοτικά, να επιστρέψει στους γονείς την συμμόρφωση. Παθητικά ελπίζουμε πως μέσα από τον κόπο που ομολογουμένως κάνουν οι περισσότεροι γονείς για τον βιοπορισμό και το μεγάλωμα των παιδιών τους, το παιδί μας θα καταλάβει την σημασία των συναισθημάτων μεταφράζοντας την πρόθεση πίσω από τις πράξεις μας. Δυσκολευόμαστε ωστόσο για την ονομασία και ομολογία των συναισθημάτων μας. Πολλοί είναι οι έφηβοι που ακόμα σήμερα στερούνται της εικόνας τρυφερότητας ανάμεσα στους γονείς τους.

Το δυσκολότερο ωστόσο για τους γονείς είναι να φροντίσουν το αναπτυσσόμενο σώμα των παιδιών τους. Κρατώντας το πιο εμφανές κομμάτι, αυτό της μυϊκής διάπλασης ή της σωματοδομής και του σωματικού βάρους, θα ενισχύσουν την άθληση ή θα επικρίνουν την ανθυγιεινή διατροφή.

Την ψυχοσεξουαλική ανάπτυξη , χωρίς επίγνωση, την αφήνουμε παραδοσιακά για το διαδίκτυο, τα πορνογραφικά βίντεο, την ολονύχτια συζήτηση με το ChatGPT, τις πλατφόρμες ΑΙ, και ίσως στην καλύτερη περίπτωση την παρέα των συνομηλίκων και τις φανταστικές ιστορίες που μοιράζονται στην αυλή του σχολείου.

Σχοινοβατώντας ανάμεσα στο ανεύθυνο «ρώτα τη μάνα σου για αυτά» ακόμα πολλών πατεράδων ή την επιφορτισμένη διαγενεακά με άγχος ερώτηση «κάνουμε κάτι με κανένα κορίτσι;» ενός «άβολου» θείου, το αγόρι προσπαθεί να διαμορφώσει μία ταυτότητα που να πείσει τον εαυτό του και τους άλλους, ότι είναι «αρκετά άντρας», χωρίς να ξέρει τι σημαίνει ακριβώς αυτο.

Με όλο και περισσότερα κορίτσια να έχουν πλέον προετοιμαστεί για τον ερχομό της περιόδου, μοιάζει ακόμα έντονα να σχοινοβατούν ανάμεσα σε ένα δικαίωμα να κάνουν celebrate το νεανικό τους σώμα, προσπαθώντας να εμπνεύσουν τα λοξά βλέμματα των γονιών και των ενηλίκων, έχοντας εσωτερικεύσει από πολύ νωρίς τον εγκατεστημένο μισογυνισμό και την αντικειμενοποίηση του γυναικείου σώματος, της μεσογειακής μας κουλτούρας. Αν τολμήσει να δείξει το εφηβάκι ένα μέρος του σώματός του γιατί θεωρεί ότι είναι όμορφο, είναι που ταυτόχρονα θα έλξη και την επικριτική αλλά και την πορνική ματιά του ενήλικα. Ένα μείγμα γρήγορης αποδοχής από το βλέμμα αντρών, ένα αίσθημα ολοκλήρωσης της παιδικής ηλικίας, χωρίς ωστόσο την ικανότητα αποκωδικοποίησης τι ζητάει ο άλλος από εμένα.

Τα παιδιά και οι έφηβοι που προέρχονται από οικογένειες που έχουν επιλέξει το αξιακό σύστημα μιας χριστιανικής πίστης, δυσκολεύονται συχνά να αποκωδικοποιήσουν, την αμφιθυμική στάση των γονιών τους, την μη-ξεκάθαρη δηλαδή πρόταση ζωής, για το αν τελικά το σώμα μας είναι δώρο ή βάσανο σε μια πνευματική προσέγγιση της καθημερινότητας και της ζωής μας. Δύο χιλιάδες χρόνια μετά την θεραπεία της αιμορροούσας γυναίκας του ευαγγελίου από τον ίδιο το Χριστό, διατηρούνται αρχαϊκές πεποιθήσεις για για τη μη- καθαρότητα της γυναίκας που αιμορραγεί! Ταυτόχρονα, εμμένει η δοξασία σε πολλούς, για τη δημιουργία της Εύας από ένα πλευρό, από ένα μικρό δηλαδή κομματάκι, του Αδάμ, υπονοώντας μια δευτερεύουσα θέση για τον θηλυκό άνθρωπο. Πόσο όμορφα ο ιερός Χρυσόστομος μιλάει για τον συμβολισμό της ιστορίας της Γένεσης, πως η Εύα δημιουργείται από την πλευρά του Αδάμ για να καταδείξει σε μια ανδροκρατούμενη πρωτόγονη κοινωνία, το ισότιμο των δύο φύλων. Ούτε από το κεφάλι, που θα υπονοούνταν ότι είναι κάτι το ανώτερο, ούτε από τα πόδια, που θα υπονοούνταν ότι είναι κάτι το κατώτερο. Την ίδια στιγμή, θέτοντας στο επίκεντρο την σχέση ως το εργαλείο εφαρμογής της πίστης, ένας έφηβος που πιστεύει, μπορεί να εκτιμήσει το δώρο της σεξουαλικότητας που αναπτύσσεται μαζί του, και που τον στρέφει έξω από τον ατομικισμό, στην επιθυμία για τον άλλον.

Συχνά νομίζουμε ότι οι οικογένειες που μεγαλώνουν τα παιδιά τους με ένα αίσθημα ελευθερίας της σεξουαλικότητας, ότι έχουν λυμένα τα ζητήματα της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης των παιδιών τους. Η ελευθερία από την ελευθεριότητα απέχουν όσο η λέξη ανοχή από τη λέξη αποδοχή. Το ίδιο συχνά, παιδιά που προέρχονται από λιγότερο συντηρητικά περιβάλλοντα, αγνοούν την επίπτωση της σεξουαλικότητας στην συναισθηματική τους ζωή, το ρόλο που παίζει η ερωτική ζωή του εφήβου ή της εφήβου, στην εκπλήρωση της επιθυμίας των γονέων, την αναπλήρωση της σεξουαλικής δραστηριότητας μεταξύ των γονέων, την προσπάθεια ταύτισης με την σεξουαλικότητα του γονέα. Όσο μόνος μπορώ να νιώσω μέσα σε μια οικογένεια που αδιαφορεί για την σεξουαλικότητά μου, το ίδιο μόνος μπορεί να νιώθω προσπαθώντας να ανταγωνιστώ την προσοχή γονέων μου που μπορεί να θεωρούν πρόωρα δεδομένα τα ζητήματα σεξουαλικότητας.

Κοινός τόπος όλων των παιδιών και των εφήβων είναι η απουσία υπεύθυνου ενήλικα ο οποίος δεν θα λειτουργήσει ως κριτής, ούτε ως δάσκαλος, αλλά ως ένας ασφαλής συνομιλητής, ο οποίος πριν διαφημίσει τις δικές του ιδέες, είτε εναντίον είτε υπέρ οποιασδήποτε σεξουαλικότητας, θα αντέξει να κάνει τις ερωτήσεις για το τι σημαίνει η κάθε μία σκέψη του εφήβου και κάθε μία επιλογή ντυσίματος για την ίδια, τον ίδιο ή το ίδιο!

Ο αυνανισμός και η αυτοϊκανοποίηση, η εξοικείωση με το πορνογραφικό υλικό, η επιθυμία, ο πειραματισμός και οι εμπειρίες σεξουαλικής συνεύρεσης με το ίδιο ή το άλλο φύλο, το άγχος αποδοχής από την παρέα, τους γονείς, την κοινωνία ολόκληρη, η ασφάλεια του να ανήκεις σε μία σχέση, το σεξ μέσα σε μια εφηβική σχέση, η βία μέσα στις εφηβικές σχέσεις, τα πρέπει και τα μη, η εφηβική εγκυμοσύνη και οι εκτρώσεις, οι όλο και πιο συχνά ερωτικές σχέσεις με άτομα πολύ μεγαλύτερης ηλικίας, τόσο για κορίτσια όσο και για αγόρια, η αποδοχή του σώματος ή του φύλου, η ομοφυλοφιλία, οι trans ταυτότητες, καίνε ως υπαρξιακές αγωνίες μέσα σε κάθε εφηβικό κορμί!

Με ενθουσίασε η κατανόηση των εφήβων που συνάντησα, που αποκαλύπτει ενσυναίσθηση διαφορετική από αυτό που τα μίντια παρουσιάζουν, για τους εφήβους με ομοφυλοφιλική σεξουαλική ταυτότητα. Ένα παιδί ή έφηβος μέχρι να φτάσει να ομολογήσει στο γονιό ή σε κάποιον υπεύθυνο ενήλικα τις σκέψεις, τα συναισθήματα ή την αλήθεια της ψυχής και του κορμιού του, έχει εσωτερικεύσει και κουβαλά τέτοια υποτιμητική αντιμετώπιση, που συχνά ο εχθρός του δεν είναι μια ομοφοβική επίθεση από τους άλλους, αλλά η επίθεση του ίδιου του του εαυτού. Η ντροπή, οι ενοχές και οι αυτοτιμωρητικές συμπεριφορές, είναι κομμάτι της ιστορίας της συντριπτικής πλειοψηφίας των παιδιών με διαφορετική σεξουαλικότητα, άσχετα από το θρησκευτικό προφίλ ή την φαινομενικά κοινωνική ευσυνειδησία της οικογένειας που μεγάλωσαν.

Όποιος έφηβος νιώσει ότι δεν χωράει λόγω των ονείρων του ή των ιδεών του, λόγω των δεξιοτήτων του, λόγω της σεξουαλικότητας του, στο οικογενειακό περιβάλλον που μεγαλώνει, είναι ένας πρόσφυγας της ζωής, που στερείται κοινότητας ή κοινωνίας που να τον αποδέχεται. Η μοναξιά αυτή γίνεται μία διαχρονική πηγή ψυχοσυναισθηματικών διαταραχών, επιλογών που οδηγούν ξανά και ξανά στο τραύμα, μετατρέπουν έναν άνθρωπο σε ευάλωτο θύμα και δημιουργούν ενήλικα άτομα γεμάτα φόβο και οργή!

Αν τολμήσεις να εκτεθείς σε ένα εφηβικό κοινό, αναμετριέσαι με την δίψα για ζωή και την συσσωρευμένη ενέργεια εξερεύνησης φρέσκων ανθρώπων. Την ίδια στιγμή που αυτό μπορεί να είναι σωματικά εξαντλητικό, συναισθηματικά ανατροφοδοτεί την ελπίδα, ότι παρά τις όποιες προσπάθειες επιβολής ενός πολέμου στο κεφάλι των ίδιων των παιδιών μας, ανάμεσα σε ιδεολογίες, ατζέντες, προκαταλήψεις, στερεότυπα και απελευθερωτικά τσιτάτα, τα παιδιά μας δεν έπαψαν να ελπίζουν ότι κάποιος επιθυμεί πραγματικά να τα συναντήσει.

Κάθε συνάντηση με την ηλικία της εφηβείας, δίπλα στην πρόσκληση γράφει πρόκληση!

Καλοκαίρι 2026

Α. Λάππας