Έρωτας, πόνος, αδιέξοδο: Το Δράμα της Ακαθόριστης Οικειότητας στις πιο στενές μας Σχέσεις

Του Αλέξη Λάππα

Στην εποχή των πληγωμένων εγωισμών και των πληρωμένων βεβαιοτήτων, μοιάζει με όλους τους τρόπους η κοινωνία, εμείς δηλαδή, αλλά εμείς με όλα τα φανερά και τα μυστικά μας, να έχουμε σακατέψει την επιθυμία για μακροχρόνιες Ερωτικές σχέσεις δέσμευσης και για την γεύση μας για τον γάμο.

Οι άνθρωποι που αξιακά υπερασπίζονται την μονογαμικότητα, τον γάμο ή την μακροχρόνια συνύπαρξη, βιώνουν άλλοτε ατέλειωτες συναισθηματικές συγκρούσεις κι άλλοτε μακροχρόνια τέλματα θυμού και αβεβαιότητας. Μοιάζουν δηλαδή να βρίσκονται σε μια διαρκή ένταση και αίσθηση μη-ασφάλειας στην συντροφική τους σχέση. Μια κατάσταση που προκύπτει όταν το ζευγάρι δεν έχει σταθεροποιήσει σε ποια απόσταση βιώνεται ακριβώς η αγάπη και σε ποια το διαζύγιο. Στην προσπάθεια για προσέγγιση του άλλου (σε μια πρόταση για παράδειγμα για κοινή έξοδο το βράδυ μετά την δουλειά ή στην επιθυμία και πρόταση για ερωτική συνεύρεση) βιώνουν τον άλλον ως έναν ανταγωνιστή, που θα κρίνει, ζυγίσει, αμφισβητήσει την πρότασή τους. Από την άλλη, στην απόσυρσή τους οι σύντροφοι (στο κρεβάτι ή στο κινητό τους) βιώνουν τον άλλον ως αδιάφορο.

Ωστόσο συχνά και οι άνθρωποι που επέλεξαν το διαζύγιο, τις διαδοχικές σχέσεις ή την πολυγαμία (φανερή ή κρυφή), επιβεβαιώνουν την παράδοση «ένα διαζύγιο ίσο με δύο διαζύγια» καθώς ο ένας χωρισμός διαδέχεται τον άλλον. Η έξοδος από αυτήν την «λούπα», το φαύλο κύκλο του «τα φτιάξαμε και τώρα τα χαλάσαμε», αφορά την δυνατότητα ενός θεραπευτικού κλεισίματος μιας σχέσης. Το θεραπευτικό κλείσιμο των ανθρώπινων σχέσεων, συγγενικών, φιλικών ή ερωτικών, είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας, γιατί απαιτεί αυτογνωσία, σοφία και υπαρξιακή απάντηση στο ζήτημα του θανάτου: κάτι σπάνιο για τις πρώτες δεκαετίες της ζωής μας. Έτσι κάθε επόμενη σχέση κληρονομεί τα «απωθημένα» και τα άλυτα από τις προηγούμενες σχέσεις, κάτι που έρχεται στην επιφάνεια μόλις αρχίσει να κατακάθεται το μεθύσι της ηδονής της κατάκτησης του νέου συντρόφου. Θεραπευτικά «κλείνει» μια σχέση όταν έχει δώσει χώρο και χρόνο για να αναγνωρίσει όλα τα καλά που ζήσανε μαζί, να μοιραστεί τι θα κρατήσει από τα κοινά βιώματα και πως και τι θα «κλάψουν» και θα αφήσουν μεταβολισμένα στο ημερολόγιο του παρελθόντος.

Η διαρκής ενασχόληση με την επαγγελματική καριέρα, τα άγχη από την καθημερινότητα και την επιβίωση, η στενή σχέση με την οθόνη του κινητού και η γρήγορη δημιουργία επιθυμιών και κατανάλωσης, δεν αφήνουν χρήμα, χρόνο και σκέψη για τον άλλον. Ο βομβαρδισμός με ψηφιακό υλικό που καλλιεργεί την γρήγορη ένταση και εκτόνωση του συναισθηματισμού και την «αυτοβελτίωση» προς έναν ψυχολογικό υπεράνθρωπο που ζει πάνω από τα τραύματά του και μακριά από τις «τοξικές» σχέσεις, ενισχύει ακόμα περισσότερο την αυτο-αναφορά: ένα είδος ψυχολογικού ναρκισσισμού, όπου ο άλλος βιώνεται ως η προσωποποιημένη μου ματαίωση και εγώ ως ο πληγωμένος εραστής που κάνει τα πάντα! Τρέχει σε θεραπείες! Κάνει συνέχεια προτάσεις στον άλλον για να χτυπήσει ξανά στον τοίχο της αδιαλλαξίας του.

Είναι ακραία επείγον να φωνάξει η Ζωή: «βουνό με βουνό δε σμίγει»! «Κορυφή με κορυφή δε γεφυρώνονται»! Και μόνοι και μαζί είναι μια υπαρξιακή παραδοξολογία! Για να μπω σε μία σχέση έχω να χάσω κάτι από την ατομοκεντρικότητά μου και φυσικά αυτό που χάνω δεν είναι η ελευθερία μου. Έχω να χάσω την βεβαιότητα του αφηγήματός μου! Οι περισσότεροι άνθρωποι θα κλείσουν τα μάτια τους πριν να κινηθούν υπεύθυνα έξω από την ασφάλεια των παιδικών ρόλων (καλά παιδιά) ή την αδρεναλίνη της ρήξης με αυτούς τους ρόλους (αιώνιοι έφηβοι). Θα προλάβουμε να γνωρίσουμε έναν ολόκληρο άνθρωπο πριν κλείσουμε τα μάτια μας; Πως θα με γνωρίσω άγνωστε εαυτέ μου, αν δεν έχω γνωρίσει ούτε έναν άλλον έξω από εμένα; Προϋπόθεση της γνωριμίας είναι να κατέβω στο επίπεδο της ανθρωπινότητας, της συνειδητοποίησης πως είμαστε ατελείς, είμαστε σε πορεία, η ζωή είναι η διαρκής επεξεργασία των σχέσεων μας. Χωρίς αυτήν την προσγείωση, «ανεχόμαστε» χωρίς χαρά τον άλλον. Φέρνουμε στην σχέση μας το λίγο και υποτιμητικό: και για εμάς (με την «ανοχή») και για τον άλλον (με την σιωπηλή ή φωναχτή επίκριση).

Κάθε σχέση βιώνεται πιο τρυφερά και όμορφα αν εγκατασταθεί ο διάλογος των ανθρώπινων προσώπων. Ατελείωτα διαζύγια που φθάνουν στο ψυχοθεραπευτικό εργαστήρι σχέσεων στο ιατρείο μας, αποτελούν πράξεις εκδραμάτισης: Η εκδραμάτιση είναι ένα «θέατρο» που παίζω με ασυνείδητο σενάριο, για κάτι που δεν μπορώ να πω με λόγια, αλλά βασανίζει «το μέσα μου». -«Τον θέλω αλλά δεν ταιριάζουμε»!

-«Δεν είναι αυτός που νόμιζα».

-«Δεν μπορώ, πνίγομαι»! Στην ησυχία του δωματίου ψυχοθεραπείας το διαζύγιο μπορεί να φανεί ως μια εκδραματισμένη επιβεβαίωση του αδιεξόδου του ανώριμου εαυτού μου που προφανώς έχει φθάσει στα όρια του, αλλά αντί για να αλλάξει, να εξελιχθεί, αλλάζει τους συντρόφους.

Σπανίως το διαζύγιο αφορά την σχέση του γάμου. Αφορά κυρίως την αυτοπροστασία της βεβαιότητας του «μου φταίει ο άλλος». Γι΄αυτό και η πιο συχνή συνέπεια μετά από ένα διαζύγιο, δεν είναι η χαρά (σεβασμός και αναγνώριση της συμπόρευσης με έναν σύντροφοι κι ας μην μπορούμε να είμαστε πλέον συγκάτοικοι και εραστές) αλλά η μετακύλιση της γκρίνιας και της κόλασης στη σχέση με το παιδί μου ή στον επόμενο σύντροφο, αν έτυχε και δεν έχω ένα μικρό άνθρωπο να του εναποθέσω τα απόβλητα της δυσκολίας μου.

Προφανώς και πολλοί γάμοι οφείλουν να επισκεφτούν την επιλογή του θεραπευτικού διαζυγίου αφού λειτουργούν ως βασανιστήρια ανθρώπινων προσώπων και επίχρυσες φυλακές ή αντίθετα έγιναν διαστροφικά σαδομαζοχιστικά δωμάτια που κομματιάζουν και ενίοτε σκοτώνουν (ψυχικά ή σωματικά) τους δύο συνεταίρους. Είναι ωστόσο ιστορία μας ο γάμος μας και επομένως η έξοδος δεν μπορεί να γίνει χωρίς πόνο και πένθος για αυτό που βιώθηκε στην ανταλλαγή των θέσεων θύτη – θύματος ή στην υπηρέτηση ιδεών αντί για αξίες και ρόλων αντί για πρόσωπα. Και πώς να γίνει μια τέτοια εργασία με συντροφιά μόνο την μάνα μου και όχι έναν υπεύθυνο θεραπευτή;

Σε καμία περίπτωση δεν γίνεται πρόταση αναδρομής στην ψεύτικη φαντασίωση των «όμορφων οικογενειών του παρελθόντος». Σέβομαι ως ανθρώπινη την ανάγκη νοσταλγίας για τον χαμένο παιδικό παράδεισο, αλλά κρύβει πολύ καταγγελία για τον σύντροφο μας και πολύ ανευθυνότητα για την συμμετοχή μας η πρόταση ότι ο γάμος ή οι σχέσεις λειτουργούσαν κάποτε στις ασπρόμαυρες ελληνικές ταινίες και τώρα φταίει η εποχή. Ανεπίγνωστοι και αδιαμόρφωτοι γύρω από τα συναισθήματα οι πρόγονοί μας, υπηρετώντας την λειτουργία των συμβάσεών τους χωρίς ενσυναίσθηση για τα λόγια και τις πράξεις τους, δημιουργούσαν την μόνη εικόνα που χρειαζότανε: «για τα μάτια του κόσμου»! Έτσι πολλοί κοινωνικοί θεσμοί (και οι γάμοι) φαίνεται να λειτουργούσαν στην κοινωνική επιφάνεια, όχι όμως στο βάθος της αλήθειας των συμμετεχόντων προσώπων παλιότερα. Όποιος τολμήσει να επισκεφτεί την εν τω βάθει ψυχοθεραπεία σύντομα αντιλαμβάνεται ότι κανένας γονέας δεν υπήρξε τέλειος και κανένας γάμος παππούδων ή γονέων μας δεν ήταν αναίμακτος και αβίαστος. Προφανώς υπήρξαν άνθρωποι που στάθηκαν διαφορετικά μέσα στους γάμους τους, αλλά δεν είναι ο κανόνας της μεταπολεμικής Ελλάδας και προφανώς και καμίας μεταπολεμικής Σουηδίας ή Καναδά.

Γιατί τόση ένταση στις σχέσεις; Τι συμβαίνει και βιώνουμε το μαρτύριο «κρύο- ζέστη»; Γιατί η λαχτάρα μας για ένωση με τον Άλλον, να γίνεται βίωμα πόνου; Πώς το χάδι της μετατρέπεται ξαφνικά σε τριβή με γυαλόχαρτο; Πώς η ασφάλεια κοντά του γίνεται τώρα απειλή;

Η κάθε σχέση μεταξύ των ανθρώπινων προσώπων για να υπάρξει ισότιμα, απαιτεί την διαλλακτική αναγνώριση των προσώπων που συμμετέχουν. Ο διάλογος είναι προϋπόθεση για την αποκάλυψη των πλευρών της ύπαρξης του άλλου που αγνοώ όταν τον προσεγγίζω.

Στην ερωτική προσέγγιση η ένταση της σεξουαλικής επιθυμίας τυφλώνει την ανάγκη για επικοινωνία με τις υπόλοιπες πλευρές του άλλου. Όταν συμμετέχουμε σε κάτι τόσο σημαντικό και όμορφο για την ίδια μας την ύπαρξη τα υπόλοιπα φαίνονται λεπτομέρειες ή χωρίς ουσία. Και έτσι είναι. Έχουμε ακριβώς αυτήν την ανάγκη για έξοδο από την μοναξιά και την καχυποψία μας και είναι τόσο νόστιμη η ηδονή που μοιάζει γιατρικό του κάθε προβλήματός μας.

Ακόμα και στον Έρωτα, όπου η λαχτάρα για τον άλλον αφορά το όλον του, «τον θέλω ολόκληρο», η προβολή πάνω του των πιο όμορφων βλεμμάτων μας, προστατεύει την επίγνωση της πραγματικότητάς του. Οι ατέλειες γίνονται τα μυστικά και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που μόνο εγώ γνωρίζω γιατί μόνο με μένα μοιράζεται. Οι ανάγκες του είναι αφορμή για ακόμα περισσότερο χρόνο μαζί του. Οι αμαρτίες του αφορμή για συγχώρεση, οι απαιτήσεις του ενδείξεις επιθυμίας του για εμένα! Για χάρη του γίνομαι και εγώ άλλος, γίνομαι πιστός ή άπιστος, γίνομαι καινούργιος, γίνομαι ο σωτήρας του!

Θα περάσει μέσα από τις Συμπληγάδες της ματαίωσης για να δω γυμνή την πραγματικότητα που λέγεται «είμαι άλλος από αυτό που ερωτεύτηκες» και τότε μαζεύοντας τα συντρίμμια της απελπισμένης μου καρδιάς για να γίνω ένας τραυματισμένος ολόκληρος άνθρωπος, ίσως τότε και αν έχω μυριστεί την αλήθεια της Ζωής, να αποκαταστήσω και «τον άνθρωπο μου» στη «στολή την πρώτη», σε μια εικόνα ολόκληρου ανθρώπου που ποτέ δεν είχα πριν δει, ούτε στον πρώτο μου έρωτα, ούτε στην φαντασία μου. Θέλει χώμα, ταπείνωση και απλότητα ο έρωτας που ανασταίνει!

Στις σχέσεις μας ακόμα και στην ερωτική μας σχέση, μόλις θεωρηθεί δεδομένη, ασφαλής, κατακτημένη, τα δύο πρόσωπα αρχίζουν να φέρνουν «μέσα» στη σχέση τους επιθυμίες και ανάγκες που δεν καλύπτονται από την βασική αναφορά στον άλλον ως τον εραστή. Ξαφνικά η σχέση από μια πηγή αισιοδοξίας και έμπνευσης, αρχίζει να βιώνεται ως κάτι πιο κοντά στην εμπειρία και τα βιώματα που έχουμε από τις προηγούμενες σχέσεις μας, ερωτικές και μη, και σύντομα ο άλλος από αντικείμενο πόθου μετατρέπεται σε πρόσωπο με δυσκολίες στην σύνδεση: ο τρόπος που συνδέομαι, ο τρόπος δεσμού με τους φροντιστές μου, επαναλαμβάνεται. Η φράση της μάνας μου «κανένας άντρας δεν είναι μονογαμικός» ή του πατέρα μου «οι γυναίκες θα πάρουν αυτό που θέλουν και θα σε αφήσουν» ξαφνικά επιβεβαιώνονται! «Τζάμπα η ψυχοθεραπεία, αυτοί οι άνθρωποι μέσα από την λαϊκή τους σοφία ήξεραν τι θα μου συμβεί»! Απελπισία, εσωστρέφεια, κατάθλιψη, μοναξιά…

… πώς συνεχίζει; Στην περίοδο γνωριμίας το ζευγάρι μπορεί να έχει την ευκαιρία ακριβώς να ξεδιπλωθούν οι δυσκολίες και να τις επεξεργαστεί. Από την θέση «ταιριάζουμε» ή «είναι σαν να γνωριζόμασταν από πάντα», μετακινούμαστε στην διαπραγμάτευση, της σχέσης μας με τα ωραία και τα δύσκολα. Στο βαθμό όμως που μπαίνουμε με τις ανασφάλειες μας, αρχίζει ένας διάλογος αγωνίας και καχυποψίας: αντί για επιθυμία και εμπιστοσύνη από τον εαυτό προς τη σχέση (από μέσα προς τα έξω – καλή εξάρτηση), δημιουργείται ένα κλίμα μη-αποδοχής και εμπιστοσύνης προς το τραύμα, την ήδη γνωστή εμπειρία προς τα μέσα μας, κρατώντας προς τα έξω μια φαντασίωση για το τι θέλει και μπορεί ο άλλος (κακή εξάρτηση). Η σχέση προχωράει χωρίς πραγματική επιβεβαίωση για το πώς βιώνεται η σχέση και από τα δύο μέλη. Η σχέση προχωράει με ενίσχυση των ατομικών θέσεων με μια αβέβαιη πραγματικότητα για τον κοινό χώρο, «την σχέση μας». Αντί η σχέση να στεγάζει και τους δύο, η σχέση ζει στην σκιά δύο πραγματικοτήτων, δύο παράλληλων ατομικών βιωμάτων. Η οικειότητα είναι που μας έλκει αλλά και που απειλεί την σταθερότητα της ατομικότητάς μας: ζέστη – κρύο!

Τι συμβαίνει αν υπάρχουν παιδιά σε έναν γάμο που οι σύντροφοι δεν έχουν βιωμένη και ασφαλή οικειότητα;

Οικογένεια Τρίγωνο:

Αναλαμβάνει το μοναχοπαίδι να γίνει η ασφαλής γέφυρα και για τους δύο. Την τρυφερότητα που δεν μπορούν να βιώσουν οι γονείς μεταξύ τους την βιώνει ο κάθε ένας με το παιδί χωριστά. Με την μαμά πλάθει κουλουράκια, με τον μπαμπά πηγαίνουν στο πάρκο. Αλλά ποτέ η μαμά και ο μπαμπάς δεν πλάθουν μαζί κουλουράκια και ποτέ δεν πηγαίνει ο ένας τον άλλον να παίξουν στην ενήλικη χαρά τους.

– Αν το παιδί τολμήσει να μετακινηθεί (διαφοροποίηση στην εφηβεία) θα χρεωθεί το διαζύγιο.

-Αν τολμήσει να ενηλικιωθεί (να δημιουργήσει νέα οικογένεια) θα πρέπει να επιλύει στα τηλέφωνα τις συγκρούσεις των γονέων κι ας γέρασαν.

-Συνήθως ένα καλά δικαιολογημένο διαζύγιο θα επιστρέψει το παιδί που έκανε παιδί (το ενήλικο παιδί του τριγώνου) πίσω.

-Παραλλαγή μπορεί να θεωρηθεί η πρόταση του Φρόιντ ότι αφήνοντας για babysitting το πρώτο της μωρό, μια ενήλικη κόρη, αντικαθιστά τον εαυτό της στο τρίγωνο με το παιδί της. Αυτό επιτρέπει στην ίδια μια κάποια ελευθερία αφού το βλέμμα των γονέων επενδύεται στο μωρό- αντικαταστάτη.

-Μια καλή καριέρα που δεν επιτρέπει γάμους και παιδιά είναι ακόμα πιο ενισχυτική του τριγώνου. Εξάλλου «κανένας δεν θα σε αγαπήσει σαν την μαμά σου και κανείς δεν θα τρέξει για εσένα σαν τον μπαμπά σου».

Οικογένεια Τετράγωνο:

Όταν υπάρχουν τουλάχιστον δύο παιδιά σε μια οικογένεια που οι γονείς βασανίζονται από την διαρκή ένταση, τα παιδιά μπορεί να συνεργαστούν για την διατήρηση της ανίερης ψυχοσυναισθηματικής ισορροπίας της οικογένειας. Τα δύο αδέλφια δημιουργούν μαζί ένα υποσύστημα ομοιόστασης, το ένα αναλαμβάνει το «κρύο» και το άλλο την «ζεστή». Το ένα λειτουργεί ως «ανεμιστήρας» που ψυχραίνει τη σχέση των γονέων και το άλλο ως η «θερμάστρα» που την ζεσταίνει. Ας το δούμε σε παράδειγμα:

Μπορεί το ένα να αναλάβει να αντιδρά όταν οι δύο γονείς έρθουν πολύ κοντά, οπότε τα συμπτώματα και τα προβλήματα του παιδιού τραβούν την προσοχή του ζευγαριού μακριά από την μεταξύ τους σύγκρουση. Ως μωρό χαριτωμένα λέμε «κοίταξε το, δεν του αρέσει να μας βλέπει να φιλιόμαστε». Ως έφηβος θα αναγκάζει κάποιον από τους γονείς να τρέχει από πίσω του να τον μαζεύει: και στο δωμάτιο και στην γειτονιά που πάλι χτύπησε κάποιον άλλον. Και φυσικά οι γονείς θα αλληλοκατηγορούνται «εσύ τον έκανες έτσι, δεν έβαζες όρια» θα φωνάζει ο πατέρας στη μητέρα και εκείνη θα απαντά «να ήσουν εδώ να τον μεγάλωνες, μόνη μου έτρεχα στα ποδόσφαιρα όταν έπαιζε».

Μπορεί το άλλο παιδί να αναλαμβάνει να τους φέρει κοντά. «Ένα κορίτσι μέλι, να το χαίρεσαι»! Μια κόρη που πάντα θα υπενθυμίζει στους γονείς «έχουμε παράσταση, σας θέλω μαζί στην πρώτη σειρά να με χειροκροτήστε» και όλο ανακούφιση θα βλέπει τον μπαμπά να πιάνει το χέρι της μαμάς, καθώς συγκινούνται από το ποίημα που απαγγέλει η τρυφερή κόρη ή το παίξιμο του πιάνου ή τις πιρουέτες που κατάφερε στο μπαλέτο με τόσο κόπο! Στην τελετή του γάμου της, όταν μεγαλώσει, οι γονείς θα μπορούν επιτέλους να πραγματοποιήσουν την τελετή και το γλέντι ή την δεξίωση, που ποτέ οι ίδιοι δεν βίωσαν και ο γαμπρός θα είναι τόσο καλύτερος, όσο λιγότερο επιθυμεί να συμμετέχει στην διοργάνωση (ίσως ακόμα και στα έξοδα). Θα βόλευε το σόι του να ήταν 5-6 άνθρωποι όλοι κι όλοι, που δεν έχουν και απαιτήσεις για το τι μουσική θα παίξει ο DJ.

Τα δύο αδέλφια άλλοτε συνεργάζονται σαν να αγαπιούνται και άλλοτε σκοτώνονται σαν εχθροί. Ειδικά στα κληρονομικά! Ο γιος «τους έβγαλε την ψυχή» ενώ εκείνη η κόρη «τους ξεσκάτωσε μέχρι τα βαθειά γεράματα», πώς να γίνει δίκαιη η μοιρασιά των αποκτηθέντων;

Μπορούμε να κινηθούμε διαφορετικά; Μπορούμε την βία της σύγκρουσης να την κάνουμε τριβή ερωτικής επιθυμίας; Μπορούμε την λαχτάρα για τον άλλον να την κάνουμε υπεύθυνη προσέγγιση του άλλου; Μπορούμε την εξάρτηση από το κρύο – ζέστη, να την κάνουμε συμπόρευση και νέα πραγματικότητα;

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι το τέλος αλλά ένα εργαλείο προς κάποιο «τέλος», κάποιο σκοπό. Αναλαμβάνοντας να φέρει κάποιος τον εαυτό του ή τη σχέση του σε μια θεραπευτική διεργασία, αναλαμβάνει μια ευθύνη: θέλω να κάνω κάτι διαφορετικό. Καθώς το στίγμα για την προσέγγιση ειδικών ψυχικής υγείας αλλάζει, γινόμαστε πιο δεκτικοί στην πρόταση για θεραπεία.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να δώσει μια κατανόηση:

1. Για το ποια συναισθήματα κρύβονται πίσω από τις συγκρούσεις ή την σιωπηλή μας απόσταση. Πώς τα συναισθήματα συμμετέχουν στις επιλογές και πώς κατοικούμε μόνιμα στο μυαλό ή στο κορμί και όχι στην καρδιά μας. Πόσα χάνουμε από την κομματιασμένη μας ζωή και πόσα χάνουμε αν τις δυσκολίες τις βλέπουμε ως εξωτερικά προβλήματα και όχι αφορμές αυτογνωσίας. Τελικά ποιοι είμαστε, τι πιστεύουμε; Ποιες είναι οι αξίες που δίνουν νόημα στη ζωή μας; Τι θέλουμε να κάνουμε με τη ζωή μας και τι με τους ανθρώπους που μας δόθηκαν;

2. Για το είδος του δεσμού που μάθαμε να έχουμε με τους ανθρώπους και πως οι ίδιοι συνδημιουργούμε τα ενήλικα αδιέξοδα- σχέσεις φυλακές μας. Ποιες σχέσεις άλλων ενηλίκων έγιναν πρότυπο, ποιες ταινίες γέμισαν την φαντασία μας με υλικό και πώς η πορνογραφία μας μετέτρεψε σε σεξουαλικούς χρήστες. Τελικά ξέρω τι θέλω από τον γάμο ή την ερωτική μου σχέση; Πόσο κοντά στην πραγματικότητα είναι αυτά που επιθυμώ και πόσο έχω φροντίσει να τα δημιουργώ; Μήπως απλώς περιμένω ο άλλος να φτιάξει αυτά που εγώ λαχταρώ; Θα με χορτάσει το τάισμα του άλλου ή να βάλω τα χέρια μου στην μαγειρική της σχέσης; Είμαι Πριγκίπισσα ή Πασάς; Αντέχω την αλήθεια του πώς με μεγάλωσαν;

3. Για τα τραύματα που βιώσαμε χωρίς υποστήριξη και έχουν μετατραπεί σε εξέδρες δικαιωμάτων, καθώς μάθαμε να τα αποφεύγουμε και όχι πώς να ζούμε με αυτά και μέσα από αυτά. Για τα ταξίδια συγχώρεσης που με περιμένουν αφού πρώτα αντέξω να δω ποιες σχέσεις με ταλαιπώρησαν και ίσως με κακοποίησαν! Ποιανών συμπεριφορές χρεώνω στην γυναίκα ή τον άντρα που τώρα έχω μπροστά μου;

4. Για το κατά πόσο βιώσαμε τα αναπτυξιακά στάδια με φροντίδα ή «χρωστάμε» να τα ζήσουμε.

◦ Ένα βρέφος που δεν έλαβε αγάπη θα την ψάχνει παντού χωρίς όρια και όρους ή θα την απορρίπτει αφού δεν θα την αναγνωρίζει όταν θα του προσφερθεί.

◦ Ένα παιδί που δεν έπαιξε, θα δυσκολευτεί ως ενήλικας να χαρεί τις ματαιώσεις στο παιχνίδι των σχέσεων αλλά και δεν θα ξέρει πώς να προσκαλέσει τον άλλον σε ένα παιχνίδι μοιράσματος και χαράς, την ερωτική σχέση.

◦ Ένας έφηβος που δεν πειραματίστηκε θα περιμένει να «φύγουν» από τη ζωή η «βασανιστές» της συμμόρφωσης του για να ανακαλύψει τον πειραματισμό στα 40 του, τα 50 του ή ακόμα και τα 70!

Καθώς ωριμάζουμε φροντίζουμε την κοινότητά μας. Κάτι που δεν αντέχεται στις πλάτες ενός ανθρώπου, είναι πιο εύκολο στις πλάτες πολλών. Πολλοί άντρες κουβαλάνε τόσα στερεοτυπικά «πρέπει» που μοιάζει να μην έχουν πρόσβαση στην κεραία των συναισθημάτων τους. Η ομαδική θεραπεία ή οι ομάδες που συμμετέχουμε στην κοινωνική μας ζωή, βοηθούν να δούμε πως κάποιος μπορεί να νοηματοδοτήσει την έννοια «άντρας» διαφορετικά. Είναι η συναισθηματική έκφραση δύναμη ή αδυναμία;

Ένας πατέρας της εκκλησίας, ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, μιλώντας για την απόσταση του ανθρώπου από τον άνθρωπο και από τον Θεό (αυτή είναι η έννοια της λέξης «αμαρτία»), περιέγραψε τους ανθρώπους να έχουν την δυσκολία να σταθούν δίπλα ακριβώς στον άλλον: μοιάζει να επιθυμούμε να είμαστε πάντοτε λίγο πιο πάνω από τους άλλους. Και αν αυτό δεν είναι δυνατό τότε προτιμούμε το «λίγο πιο κάτω». Μοιάζει να έχουμε ανάγκη να ακουστεί η αλήθεια μας και μοιάζει να έχουμε ανάγκη να αναγνωριστεί η διαφορετικότητα μας. Προφανώς αυτό συμβαίνει γιατί στην γονεϊκότητα που λάβαμε αστόχησαν οι γονείς μας να σεβαστούν το πρόσωπο μας ως έναν νέο άνθρωπο, με τα δικά του χαρίσματα και ικανότητες, με την δική του δυνατότητα για μια νέα πρόταση ζωής. Όταν οι γονείς μας δεν κατάφεραν να «γεννήσουν» μια νέα σχέση, κοινή, είναι φυσικό και να μην περιμένουν οι καρποί αυτής της σχέσης, τα παιδιά τους, να είναι κάτι το νέο και το διαφορετικό! «Εγώ σε γέννησα» ακούγεται ως ταφόπλακα η εξουσιαστική δύναμη του γονέα πάνω μας.

Την διαφορά θα την κάνει η απόφαση να μιλήσουμε για την απόσταση στις σχέσεις μας. Η σχέση με την αδελφή μας, τον φίλο μας, τους συναδέλφους, αντέχουν την αξία που εμείς επενδύουμε. Είναι ένα ζήτημα να αναλάβουμε φροντισμένα να πιούμε τον καφέ σταθερά με τον αδερφό μας και να ξανασυστηθούμε. Είναι άλλο ζήτημα αν ο αδελφός μας θα είναι δεκτικός στην πρόταση. Αν η πρόταση είναι πρόσκληση στην αναγνώριση της αγάπης που νοθευμένα μέχρι τώρα τσαλακώνονταν ανάμεσα στα μη-μιλημένα, κουβαλάει διαφορετική ελπίδα η πρόταση. Η ανάγκη καταγγελίας θα γεννά αντεπίθεση και ο γέρος γονέας μας, θα μοιάζει ακόμα πιο σκληρός από ότι ήταν, καθώς θα προσπαθεί να περισώσει την φήμη του απέναντι στο ξεγύμνωμα μιας «ειλικρινούς» αλλά χωρίς ενσυναίσθηση και συμπόνια φράση.

Δεν χάνω τίποτα όσο κουβαλώ την ευθύνη. Δεν με κουράζει η πρόσκληση και η κατάθεση ψυχής. Έχω ήδη αποφασίσει ότι είναι αναντίστοιχο αυτό που ήδη ζω. Δεν έχω να υπερασπιστώ κάτι που μέσα μου έχει τελειώσει. Νιώθω ανάλαφρος από την απώλεια του κοινωνικού βλέμματος που ενοχικά με έκρυβε και έκρυβα την αλήθεια. Είμαι ανάλαφρος από την αίσθηση ότι βασανιζόμασταν γιατί χτυπούσαμε το σαμάρι (την σχέση μας) και όχι το πώς μπαίναμε σε αυτήν. Νιώθω ελπίδα γιατί όπως εγώ ήμουν στο σκοτάδι, έτσι ήταν και ο άλλος. Είμαι χαρούμενος γιατί μπόρεσα να είμαι και στεναχωρημένος. Και καθώς μοιράζομαι την στεναχώρια μου με τον άντρα μου, αυτή γίνεται θλίψη για το τι συμβαίνει και σε εκείνον. Και αυτή η συμπόνια είναι κάτι το διαφορετικό από την παντοδύναμη και παιδιάστικη φαντασίωση ότι όσο δεν αντιδρούσα, ο άλλος, αυτός ο ίδιος ο άντρας που δεν με καταλάβαινε, θα πάθαινε ένα θαύμα και θα με ένιωθε ξαφνικά. Είμαι στο δρόμο για την ολοκλήρωση και δεν περισσεύει κανένα κομμάτι, ούτε από την ιστορία μου, ούτε από την ζωή του άλλου, είμαι παιδί και έφηβος και ενήλικας, και είμαι εδώ για να δω και την δική σου πορεία. Θέλει τόσο κλάμα η μετάνοια και φέρνει τόση χαρά η αληθινή σχέση, που δεν έχει όριο το πότε θα βάλω αρχή, είμαι μικρός μπροστά της και είμαι μεγάλος για να το αναβάλω.

Είμαι ζωντανός!